Hôm nay chúng ta bàn một chút về sàn giao dịch phi tập trung DEX để mọi người hiểu sâu hơn về chức năng của sàn giao dịch. Giao dịch transaction là trung tâm cốt lõi của thị trường tiền điện tử và các sàn giao dịch hiện tại đóng vai trò là một mắt xích liên kết trong triết lý phân cấp của Blockchain.

Cách cấu tạo của một sàn phi tập trung DEX

Bốn chức năng cốt lõi của bất kỳ một sàn giao dịch là vốn tiền gửi của KH, sổ lệnh, khớp lệnh và trao đổi tài sản.

Để tạo ra một sàn phi tập trung (DEX), mỗi chức năng này phải được phân cấp. Trong hầu hết các sàn giao dịch DEX, chỉ có phần trao đổi tài sản được phân cấp, vì các tài sản là tiền điện tử được triển khai trên Blockchain mà không có thực thể trung tâm nào kiểm soát.

Tuy nhiên, ba chức năng khác, và đặc biệt là vốn tiền gửi, thường được tập trung. Do các quy định KYC (quy trình nhận biết khách hàng) và AML (Chống rửa tiền), các sàn giao dịch thường được yêu cầu cung cấp thông tin người dùng, nhận dạng cá nhân người đã gửi tiền, thu thập hồ sơ và lưu trữ dữ liệu thông tin cá nhân người dùng một cách tập trung. Thực tế, các sàn giao dịch tập trung CEX chỉ cung cấp cho người dùng quyền giao dịch tiền tệ, thay vì tạo ra một hệ sinh thái mở (permissionless ecosytem – từ blockchain mở).

Ở cấp độ kiến ​​trúc, phân cấp decentralization có nghĩa là không có (các) máy chủ được điều khiển tập trung và các nút mạng được phân tán. Hiện tại, có lẽ sàn phi tập trung thực sự duy nhất là Blocknet phiên bản BlockDX, vì các dự án khác không được phân cấp cả bốn chức năng.

Hai dạng sàn giao dịch phi tập trung

Khi các sàn chỉ xoay quanh các giao dịch tiền tệ, có hai mô hình sàn giao dịch cơ bản: Lấy tiền tệ là trung tâm, hoặc là trung lập về tiền tệ. Một trong hai mô hình này có thể được xây dựng tập trung hoặc phi tập trung, tùy thuộc vào cách xử lý bốn chức năng chính của sàn.

Các sàn lấy tiền tệ là trung tâm được xây dựng trên nền tảng Blockchain đơn lẻ, như Ethereum. Một sàn tập trung vào tiền tệ bị giới hạn chỉ giao dịch tiền tệ của nền tảng mà nó được xây dựng trên đó, chẳng hạn như token ERC20 và các hợp đồng khác nếu sàn được xây dựng dựa trên Ethereum. Đây là cách các sàn truyền thống được xây dựng.

Mô hình mới hơn là trung lập về tiền tệ, được kiến ​​trúc để kết nối các loại tiền điện tử khác nhau, có nghĩa là người dùng không phải tuân thủ bất kỳ hệ sinh thái tiền tệ cụ thể nào. Các hệ thống này cho phép người dùng giao dịch tiền điện tử mà không cần một đồng tiền nào nằm dưới sự trao đổi đó, sàn hoạt động như một người trung gian cho các giao dịch, và nó không còn hoàn toàn ngang hàng. Điển hình cho các mô hình này gồm có Altcoin.io và Flyp.me.

Các dự án mới hơn cho phép đối chiếu an toàn và xử lý sổ lệnh, và không chỉ trao đổi tài sản, mà còn theo cách thức phi tập trung được thực hiện bằng cách sử dụng blockchain. Bởi vì một sàn là một cộng đồng người dùng, nên phải có một cách để gửi đi (công bố) các lệnh giao dịch và khớp lệnh. Một cách giao dịch không cần đặt niềm tin là thông qua các giao dịch hoán đổi nguyên tử Atomic swaps, để giao dịch khớp lệnh, nhưng chỉ riêng các giao dịch hoán đổi nguyên tử không thể tạo ra một thị trường không cần đặt niềm tin, vì nó được thực hiện trên mạng ngang hàng P2P gửi đến một người cụ thể, thay vì gửi đi cho bất kỳ ai trên mạng.

Hoán đổi nguyên tử Atomic swaps là phương thức mà cả 2 giao dịch đều xảy ra ngay lập tức, do đó không có cơ hội cho việc gian lận hoặc cố tình giữ coin lại. Nếu trong trường hợp một trong các bên hủy giao dịch giữa chừng, tiền sẽ được trả lại cho cả hai bên sau một khoảng thời gian nhất định. Và bạn được phép trao đổi một đồng tiền cho người khác mà không cần sử dụng bên trung gian như sàn giao dịch. Điều này được tạo điều kiện thông qua các hợp đồng thông minh hoạt động như một ký quỹ không cần đặt niềm tin, hợp đồng này sẽ giữ tiền cho đến khi người dùng khác gửi tiền của họ cũng như khi cả hai loại tiền từ 2 bên có thể được giao dịch xong.

Cách thức hoạt động của Atomic SwapS

Ưu nhược điểm của các nền tảng giao dịch phi tập trung

Lợi ích rõ ràng nhất của DEX là giống như với bất kỳ ứng dụng phi tập trung nào, xoay quanh triết lý cắt bỏ người trung gian và trả lại các tương tác cho các mô hình ngang hàng, mở (không cần sự cho phép) và không có cơ quan chính quyền nào can thiệp được.

Cụ thể hơn, phi tập trung hóa sẽ tạo ra sự kiểm duyệt, trong trường hợp giao dịch trên sàn phi tập trung có nghĩa là không có cơ quan trung ương nào có thể bắt buộc áp đặt các quy định, cấm niêm yết một số loại tiền (đặc biệt là token chứng khoán) hoặc cấm chính sàn giao dịch DEX đó. Điều này đặc biệt quan trọng khi ngày càng có nhiều quốc gia đang ban hành các quy định kiểm soát giao dịch tiền điện tử.

Không có sàn phi tập trung, khả năng đầu tư vào tiền điện tử của người dân phải chịu sự chi phối của chính phủ, vì vậy tiền điện tử trở nên khó dân chủ hơn so với thị trường tài sản truyền thống. Chính phủ có thể kiểm soát các sàn giao dịch tập trung và người dùng phải tuân theo các cơ quan chức năng và luôn bị theo dõi, đánh thuế bất cứ lúc nào, hoặc bị cấm giao dịch tiền điện tử nào đó.

Giá trị khác của DEX còn gồm an toàn bảo mật nâng cao. Các cuộc tấn công an ninh mạng nghiêm trọng luôn tiềm ẩn nguy cơ xảy ra, như sàn tập trung Mt. Gox năm 2014 bị hack và mất gần 470 triệu đô la, do ví nóng của sàn giao dịch đã bị nhắm mục tiêu như hũ mật ong, điều này đưa ra một điểm thất bại duy nhất. Trong một DEX, mỗi người dùng có quyền kiểm soát riêng đối với các quỹ riêng của họ, tạo ra nhiều điểm phân tán, do đó không có điểm tấn công trung tâm. Tuy nhiên, như chúng ta thấy nhiều sàn DEX xuất hiện gần vài năm trở lại đây tuyên bố là phân cấp phi tập trung, chẳng hạn như Bancor – đây thực ra là 1 Blockchain Hybrid, và phần tập trung của họ có lỗ hổng, và kết quả là vụ hack 23 triệu đô la đã bị đánh cắp, Bancor phản ứng ngay lập tức bằng cách thiết lập đóng băng trên giao thức của họ, điều này chỉ có thể thực hiện khi có một phần tập trung trong cấu trúc sàn Bancor.

Như chúng ta thấy, các DEX sử dụng Hợp đồng thông minh để tạo thuận lợi cho các giao dịch, chẳng hạn như sử dụng hợp đồng ký quỹ cho các giao dịch ngang hàng. Nếu bản thân các hợp đồng có độ an toàn cao, thì giao dịch sẽ được bảo đảm an toàn dưới lớp giao thức của Blockchain. Tuy nhiên, hợp đồng thông minh lại có nguy cơ chứa nhiều lỗ hổng an ninh, bao gồm underflow, overflow và tấn công reentrancy và còn hơn nữa. Thực tế thì các nghiên cứu đã tìm thấy hơn 34.000 hợp đồng có lỗ hổng. Bên cạnh các vụ hack như vụ tấn công Bancor, thiết nghĩ phải cần có kiểm toán hợp đồng thông minh để xác thực tính an toàn bảo mật của hợp đồng và kiểm tra để tìm bất kỳ lỗ hổng bảo mật nào có tồn tại.

Hơn nữa, DEX có thể tạo điều kiện cho các giao dịch nhanh hơn và rẻ hơn so với trao đổi tập trung, vì không có xác thực bên thứ ba. Hiện tại, đây chỉ là lý thuyết và vẫn chưa được chứng minh bằng các giao dịch trên quy mô lớn, vì các DEX chưa đạt được khối lượng giao dịch đủ lớn và tiếp cận đủ số đông người dùng.

Hạn chế lớn nhất của các DEX hiện tại là thiếu chức năng như trên các sàn tập trung. Hầu hết các DEX chỉ hỗ trợ các chức năng cho thị trường cơ bản Spot và thậm chí không có các tính năng như giao dịch ký quỹ và dừng lỗ. Do công nghệ đơn giản nên chưa thể bắt kịp tham vọng của hầu hết các sàn giao dịch phi tập trung, mặc dù các DEX như BlockDX đã có kế hoạch hỗ trợ thêm nhiều chức năng bổ sung.

Cuối cùng, do các quy định KYC và AML đã đề cập trước đó, sàn phi tập trung không bao giờ hỗ trợ tiền pháp định, vì vấn đề này sẽ dẫn đến một sự tập trung (phải có 1 tài khoản NH, thực thể pháp lý…). Thay vào đó, người dùng phải giao dịch bằng tiền điện tử.

Lời kết

Sàn phi tập trung không dành cho tất cả mọi người dùng đặc biệt là newbies; hơn nữa, các nhà giao dịch thành thạo hơn hơn có thể sẽ muốn dùng các sàn tiền điện tử tập trung do chúng cung cấp nhiều công cụ giao dịch hơn và thanh khoản lớn hơn. Cuối cùng, vì bất kỳ DEX nào không phải là giải pháp lưu trữ mà là cơ chế giao dịch, người dùng DEX nào cũng nên có một phương pháp khác để lưu trữ tiền điện tử của họ (chẳng hạn như ví phần cứng Ledger Nano S hoặc các loại ví tiền điện tử khác).

 

Tham khảo: Blockgeeks